Դեկտեմբերի 9-13

1.Ի՞նչ բաղադրություն ունեն թթուները։
2.Ինչպե՞ս կարող եք համոզվել, որ տվյալ նյութը թթու է։

3.Ինչպե՞ս պետք է վարվել թթուների հետ։

5.

FC52F84B-265C-41B8-B446-781855B46C90

6.Առանձնացրու օքսիդները և թթուները,նշելով տարրերի օքսիդացման աստիճանները:

HNO3, N2O5,Cl2, H2SiO3,SiO2 ,O2, Cl2, SiC, I2, Ne,  ,KCl,F2,N,BaO, P2O5, CO2
H3PO4, NaNO3

Աղեր
Աղերը բարդ նյութեր են, որոնք կազմված են մե­ տաղների ատոմներից եւ թթվային մնացորդներից։

Աղ անվանումը նշանակում է փխրուն մարմիններ, որոնք լուծվում են ջրում և այն մնում է թափանցիկ, դրանք չեն այրվում, եթե ջրում ենթարկվում են կրակի ազդեցությանը։
Աղերն անվանելիս տալիս են նրա բաղադրության մեջ մտնող մետաղի եւ թթվային մնացորդի անունը։ Օրինակ՝
NaCl — նատրիումի քլորիդ,
KNO3 — կալիումի նիտրատ,
CaSO4 — կալցիումի սուլֆատ։
Բոլոր աղերը պինդ նյութեր են, որոնց մի մասը
լուծվում է ջրում։ Դրանք բնության մեջ ամենատա- րածված անօրգանական նյութերն են:
Աղերը լայն կիրառություն ունեն կենցաղում:
Կերակրի աղը կամ նատրիումի քլորիդը անփոխա- րինելի է սննդի մեջ:
Նատրիումի կարբոնատը (Na2CO3) բոլորիս ծանոթ լվացքի սոդան է, որն օգտագործվում է նաեւ ապակու, օճառի արտադրության մեջ:

Առաջադրանք.

Հետեւյալ նյութերից առանձնացրե՛ք աղերը. CaO, MgSO4, NaCl, HNO3, KOH, H2SO4, Na2SO4։

Հիմքեր

Հիմքեր, քիմիական նյութեր, որոնք թթուների հետ առաջացնում են աղեր։ Մեծ մասամբ մետաղներիհիդրօքսիդներ են։ Ջրում դիսոցվելիս առաջացնում են հիդրօքսիլ իոններ՝ OH։ Ըստ դիսոցման աստիճանի մեծության լինում են ուժեղ, միջին և թույլ հիմքեր։ Ուժեղ հիմքեր են ալկալինները։ Չհանգած կիրը, միանա լով ջրին, առաջանում է մեկ այլ նյութ՝ հանգած կիր (Ca(OH)2), որին քիմիայում անվանում են կալցիումի հիդրօքսիդ: Կալցիումի հիդրօքսիդը բաղկացած է կալցիումից եւ OH խմբից: OH խումբն անվանում են հիդրօքսիլ խումբ:
Կան նաեւ այլ մետաղների հիդրօքսիդներ՝ հիմքեր, օրինակ՝ NaOH, KOH, Mg(OH)2, Al(OH)3։
Հիմքերն անվանվում են՝ համապատասխան մետաղի անվանն ավելացնելով հիդրօքսիդ բառը: Օրինակ՝ նատրիումի հիդրօքսիդ՝ NaOH, կալիումի հիդրօքսիդ՝ KOH, մագնեզիումի հիդրօքսիդ՝ Mg(OH)2 եւ այլն։ Ինչ- պես տեսնում եք, հիմքերի բաղադրության մեջ կարող է լինել ինչպես մեկ, այնպես էլ մեկից ավելի հիդրօքսիլ խումբ:
Այն բարդ նյութերը, որոնք կազմված են մետաղի ատոմներից եւ հիդրօքսիլ խմբից, անվանում են հիմ­ քեր կամ հիդրօքսիդներ։
Հիմքերը լինում են ջրում լուծվող եւ չլուծվող։ Ջրում լուծելի հիմքերն անվանում են ալկալիներ։
Դիտարկենք որոշ հիմքերի հատկություններ։
Նատրիումի հիդրօքսիդը (NaOH) սպիտակ, պինդ նյութ է, օդում խոնավանում է, ջրում լավ լուծվում է՝ անջատելով ջերմություն։ Դրա լուծույթը քայքայում է մաշկը, թուղթը, հյուսվածքները, որի պատճառով ստացել է կծու նատրիում անվանումը։ NaOH–ի հետ հարկավոր է շատ զգույշ վարվել։ Մաշկի վրա ընկնելիս առաջացնում է երկար ժամանակ չապաքինվող վեր- քեր։ Կիրառվում է ներկանյութերի, ապակու եւ օճառի արտադրությունում։ Գրեթե նույն հատկությունն ունի նաեւ կալիումի հիդրօքսիդը՝ KOH–ը։
Նատրիումի հիդրօքսիդ (NaOH)
Անգույն ֆենոլֆտալեինը նատրիումի հիդրօքսիդի (NaOH) լուծույթում ստանում է մորու վառ գույն:

 

 

 

 

Դեկտեմբեր 9-13

1.Ի՞նչ սկզբունքով է կազմվում ցանկացած քիմիական տարրի նշանը: Բերե՛ք օրինակներ:

2.Լրացրե՛ք բաց թողած բառերը: N քիմիական նշանը նշանակում է, որ դա ….
տարրն է (որակական բնութագիր), ընդ որում ……. … ատոմն է (քանակական բնութագիր):

3.Գրե՛ք այն տարրերի հայերեն անվանումները եւ քիմիական նշանները, որոնք արտասանվում են՝ ցե, էն, էս, պէ, կուպրում, ֆեռում, արգենտում:

4. Հետեւյալ նյութերից որո՞նք են պարզ` երկաթ, օզոն, երկաթի (||)օքսիդ,սառույց,քացախաթթու,թթվածին,ֆոսֆոր:Գրիր նյութերի   քիմիական  բանաձևերը:

5.Գլուխկոտրուկ: Լրացրե’ք դատարկ վանդակները՝ նշված տարրերի անվանումների պակասող տառերով`
Si, He, Ba, Na
915EB4C9-B84F-4D52-BC3E-E9C0D3188870

Դեկտեմբեր 9-13

  1. Գտնել արագությունը, եթե հայտնի է, որ 8մ երկարությամբ ճանապարհը նա անցավ 64 վարկյանում:
  2. Պատրաստել նյութ ատոմակայանների ,ջրաէլեկտրակյանների ,հորմաէլեկտրակայանների վերաբերյալ հրապարակել  բլոգում ,սովորե՛լ:
  3. Հաշվել 5մ ճանապարհի վրա 20Ն ուժի կատարած աշխատանքը։
  4. Բանավոր քննարկում   Էներգիայի տեսակներ եւ փոխակերպումեր

Դեկտեմբեր 2-6

Ստուգե՛ք ձեր գիտելիքները

1**Հետևյալ նյութերից առանձնացրեք օքսիդները ,նշեք յուրաքանչյուրի անվանումը. HNO3, Na2O, Ca(OH)2, AgNO3, BaO, HCl, CO2, Al2O3, NaHCO3, Fe(OH)2, K2SiO3, NaCl, H2SO4, MgO, NaOH, H3PO4, SO3, CaCl2, CuSO4, Al(OH)3.
1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում օքսիդներ։
2. Ո՞րն է օքսիդացման ռեակցիան։
3. Ի՞նչ կիրառություն ունեն ձեզ ծանոթ օքսիդները։
Առաջադրանք
1. Առանձնացրե՛ք եւ առանձին սյունակներով գրե՛ք մետաղների եւ ոչմետաղ­ ների օքսիդները. H2O, Na2O, CO, CaO, Al2O3, N2O5, Fe2O3, CO2, MgO, SO2, SiO2:
2. Գրե՛ք մետաղների եւ ոչմետաղների 5 -ական օքսիդներ։

Դասարանական
Թթուներ
Բնության մեջ կան շատ թթուներ, օրինակ՝ կիտրո- նաթթու (կիտրոնի բաղադրության մեջ), խնձորաթթու (խնձորի մեջ), կաթնաթթու (թթված կաթի բաղադ- րության մեջ), քացախաթթու (առաջանում է խաղո- ղը թթվեցնելիս)։ Թթուներ կան նաեւ կենդանիների օրգանիզմերում. այսպես՝ մկանների աշխատանքի ժամանակ գոյանում է կաթնաթթու, ստամոքսահյութի բաղադրությունում առկա է աղաթթու եւ այլն։
Բնության մեջ հանդիպող թթուներից բացի՝ կան նաեւ քիմիական գործարաններում, լաբորատորիանե- րում ստացվող թթուներ։ Դրանցից են աղաթթուն (HCl), ծծմբական թթուն (H2SO4), ազոտական թթուն (HNO3), ֆոսֆորական թթուն (H3PO4)։
Ինչպես տեսնում եք, թթուների բաղադրությու- նում առկա է ջրածինը (H)։ Թթուներում կան նաեւ այլ բաղադրատարրեր, օրինակ՝ HCl–ումÁ Cl–ը, H2SO4–ումÁ SO4–ը,, HNO3–ումÁ NO3–ը,, H3PO4–ումÁ PO4–ը, որոնց ան- վանում են թթվային մացորդներ։
Այսպիսով՝ թթուները բարդ նյութեր են, որոնք կազմված են ջրածնից եւ թթվային մնացորդներից։
Ծծմբական թթուն (H2SO4) յուղանման, մածուցիկ, անհոտ նյութ է, ջրի հետ խառնելիս անջատվում է մեծ քանակությամբ ջերմություն։ Ուստի ծծմբական թթուն նոսրացնելիս հարկավոր է թթուն բարակ շիթով լցնել ջրի վրա եւ խառնել։ Հակառակը՝ ծծմբական թթվի վրա ջուր լցնելը, շատ վտանգավոր է։ Ջուրը կարող է եռալ, եւ թթվի կաթիլները կցայտեն լցնողի դեմքին։Ծծմբական թթվով են լցված ավտոմեքենաների կուտակիչները։
Աղաթթուն (HCl) սուր հոտով, անգույն հեղուկ է, շատ ուժեղ կլանում է ջրային գոլորշիները, եւ բաց անո- թով աղաթթվի վրա կարծես գոյանում է «մառախուղ»։ Դրա համար ասում են՝ աղաթթուն օդում «ծխում» է։ Այն կիրառվում է լաբորատոր պայմաններում ջրածին եւ քլոր ստանալու համար։
Ֆոսֆորական թթուն (H3PO4) անգույն, պինդ, բյու- րեղային նյութ է, լավ է լուծվում ջրում։ Կիրառվում է ֆոսֆորական պարարտանյութերի ստացման համար։
Ազոտական թթուն (HNO3) անգույն, սուր գրգռիչ հոտով հեղուկ է, օդում ծխում է։ Կիրառվում է ազոտա- կան պարարտանյութերի, ներկանյութերի, պայթուցիկ նյութերի արտադրությունում։
Իսկ ինչպե՞ս կարելի է պարզել, որ տվալ նյութը թթու է։ Դրա համար կան հատուկ նյութեր, որոնք կոչ- վում են հայտանյութեր (ինդիկատոր)։ Դրանք փոխում են իրենց գույնը թթուների միջավայրում։ Հաճախ կի- րառվող հայտանյութերից է լակմուսը, որի մանուշա- կագույն ջրային լուծույթը թթվի ազդեցությունից դառ- նում է կարմիր։
Բոլոր թթուներին բնորոշ են հետեւյալ ընդհանուր հատկությունները.
1. Թթուներն ունեն թթու համ։ Դա հայտնի է բնա-կան թթուների օրինակով՝ խակ խնձոր ուտելիս, նոսր քացախը համտեսելիս։
2. Թթուների լուծույթներում հայտանյութը փո­ խում է իր գույնը. մանուշակագույն լակմուսը դառ­ նում է կարմիր։
Թթուները ուտիչ հատկություն ունեն։ Դրանք քայքայում են մաշկը, հյուսվածքները՝ առաջացնելով քի- միական այրվածք։ Ուստի թթուների հետ հարկավոր է շատ զգույշ վարվել։ Եթե թթուն թափվել է մաշկի վրա, այն հարկավոր է շտապ լվանալ առատ ջրով, այնու- հետեւ մշակել սննդի սոդայով։

Հարցեր
1. Ի՞նչ թթուներ կան բնության մեջ։
2. Ի՞նչ բաղադրություն ունեն թթուները։
3. Ինչպե՞ս կարող եք համոզվել, որ տվյալ նյութը թթու է։

4. Ինչպե՞ս պետք է վարվել թթուների հետ։

5.

FC52F84B-265C-41B8-B446-781855B46C90

 

 

 

Դեկտեմբեր 2-6

Բանավոր քննարկում

Քիմիական տարրերի նշանները

1.Տրված են հանքանյութերի եւ ապարների նմուշներ՝ գրանիտ, կվարց, ավազ, կավ, կերակրի աղ, փայլար, դաշտային սպաթ, կրաքար:

Առաջադրանք
Առանձնացրե՛ք եւ առաջին շարքում դրե՛ք պարզ, իսկ երկրորդում՝ բարդ նյութերը: Պարզ նյութերը բաժանե՛ք մետաղների եւ ոչմետաղների:

2.Ի՞նչ է ցույց տալիս քիմիական տարրի նշանը:
Գրե՛ք հետեւյալ տարրերի քիմիական նշանները՝ ալումին, կալցիում, սիլիցիում, ֆոսֆոր, երկաթ, ածխածին, ջրածին, ցինկ, ծծումբ, քլոր, ազոտ:

3.Ինչո՞ւ չի կարելի նույնացնել քիմիական տարր, պարզ նյութ եւ ատոմ հասկացությունները:

4.Բարդ նյութը քայքայելիս առաջացել է երկաթի օքսիդ եւ ջուր :Ի՞նչ քիմիական տարրեր են
մտնում այդ նյութի բաղադրության մեջ:

Նախագիծ.

Դեկտեմբեր 2-6

Տնային 1

1.Լրացրե՛ք աղյուսակը

D36F8FF5-5839-49F9-83B0-3A2CC6ABCDCA

 

2.     72 կմ/ժ ,54  կմ/ժ     արագությունը ներկայացրե՛ք մ/վ միավորով:

3.Բանավոր քննարկում

Շփման ուժեր: Շփումը բնության մեջ, տեխնիկայում եւ կենցաղում     

Դասարանական 1.

Մեխանիկական աշխատանք եւ էներգիա

Հարցեր.

1.Ո՞ր դեպքում է կատարվում մեխանիկական աշխատանք։
2. Ինչի՞ց է կախված մեխանիկական աշխատանքի մեծությունը։

3.Մեխանիկական աշխա­տանքն ………:

4.   Աշխատանքի միավորը դա……………:

5.Ին՞չ է էներգիան:

Դասարանական 2
 Էներգիայի տեսակներ եւ փոխակերպումեր      

Հարցեր

1.Էներգիայի ի՞նչ տեսակներ են ձեզ հայտնի։
2. Ի՞նչ նպատակներով է օգտագործվում էլեկտրական էներգիան։
3. Ի՞նչ գիտեք ատոմային (միջուկային) էներգիայի մասին։
4. Էլեկտրական էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են ձեզ հայտնի։
5. Թվարկե՛ք մի քանի վառելանյութեր եւ բերե՛ք ջերմային (ներքին) էներ­
գիայի օգտագործման օրինակներ։
6. Բերե՛ք էներգիայի՝ մի մարմնից մյուսին հաղորդվելու օրինակներ։

 

Տնային 2

Սովորել պատմել.

Մեխանիկական աշխատանք եւ էներգիա

Թարգմանել և տեղադրել բլոգում: