Դեկտեմբեր 15-20

1.Հաշվե՛ք երկաթի (III), ֆոսֆորի (V), մանգա­ նի (VII) օքսիդներում տարրերի զանգվածային բաժինները (%):
2. Հաշվե՛ք Cl տարրի օքսիդացման աստիճանը HClO4 միացության մեջ:

3.Ո՞ր նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածն է 44.
1) H2O,
2) CuO,
3) CO2, 4) H2S:
4.Ո՞ր նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածն է 34.
1) H2O,
2) CuO,
3) CO2, 4) H2S:

5.Հաշվել օքսիդացման աստիճանը
SO2,
SO3,H2S,  S,H2Օ

Դասարանական

Առանձնացրու օքսիդ,թթու,հիմք,աղ

LiF,  Na2SO4, Ca3(PO4)2, H2S, SO2, HF,SO3,NaOH,CuO, K2SO4,Cu2O, Zn(OH)2, NH4OH,NaCl,H3PO4

Օքսիդացման աստիճան

Պար­ զեցինք, որ նատրիումի ֆտորիդը կազմված է նատ­ րիումի դրական (Na+) եւ ֆտորի բացասական (F­) իոններից:
Իսկ այժմ համեմատենք լիթիումի օքսիդում՝ Li2O, լիթիումի սուլֆիդում՝ Li2S, եւ լիթիումի ֆտորիդում՝ Li2F, առկա քիմիական կապը:
Պետք է նշել, որ աղուսակում նշված երեք ռեակ­ ցիայից էլեկտրոնների համարյա լրիվ տեղափո­ խում նկատվում է միայն լիթիումի եւ ֆտորի փոխ­ ազդեցության դեպքում: Մնացած դեպքերում տեղի է ունենում էլեկտրոնների մասնակի տեղաշարժ լի­ թիումի ատոմերից թթվածնի եւ ծծմբի ատոմերը: Դա բացատրվում է էլեկտրաբացասականություն­ ների արժեքների տարբերությամբ: Մեր օրինակ­ ներում լիթիումի եւ ֆտորի դեպքում այդ տարբերու­ թյունն ամենամեծն է: Ուստի, միայն լիթիումի ֆտորիդում է, որ քիմիական տարրերի նշաննե­ րի վերեւում դրված (+1) եւ (­1) լիցքերն իրատեսա­ կան են: Լիթիումի օքսիդում եւ հատկապես սուլ­ ֆիդում փաստացի լիցքերը խիստ տարբերվում են նշանների վերեւում դրված լիցքերից: Դա վերաբեր­ ում է մեծ թվով միացությունների: Տարրերի նշան­ների վերեւում դրված լիցքերը պայմանական են: Այդ պայմանական լիցքն անվանել են օքսիդացման աստիճան:
Օքսիդացման աստիճանի արժեքը որոշվում է այն էլեկտրոնների թվով, որոնք տվյալ տարրի ատո­ մից տեղաշարժվել են դեպի մյուս տարրի ատոմը:
Հետեւաբար, օքսիդացման աստիճանն այն լիցքն է, որը ձեռք կբերեին ատոմերը, եթե ընդունենք, որ այդ միացության մեջ որոշակի ատոմեր ամբողջությամբ տրամադրել են հա- մապատասխան թվով էլեկտրոններ, իսկ մյուս ատոմերը դրանք ամբողջությամբ միացրել են, այլ կերպ՝ եթե ընդունենք, որ տվյալ միացության մեջ քիմիական կապն իոնային է:
Ինչպես ազատ ատոմերի, այնպես էլ ոչբեւեռա­ յին մոլեկուլների բաղադրության մեջ մտնող ատոմ­ ների օքսիդացման աստիճանը հավասար է զրոյի, օրինակ՝ H2, O2 եւ այլն: Դա բացատրվում է նրանով, որ այդպիսի մոլեկուլներում էլեկտրոնային ամց օպի տեղաշարժ չի կատարվում, քանի որ ատոմ­ ներն ունեն էլեկտրաբացասականությունների միեւնույն արժեքը:
Միացություններում օքսիդացման աստիճան­ ների արժեքների գումարը հավասար է զրոյի: Դա հնարավորություն է տալիս հաշվել մի քիմիական տարրի օքսիդացման աստիճանը, եթե հայտնի են տվյալ միացությունում մյուս քիմիական տարրերի օքսիդացման աստիճանները: Այսպես, եթե պա­ հանջվում է որոշել քրոմի օքսիդացման աստիճանը կալիումի երկքրոմատում՝ K2+1 Cr2x O7­2, ապա կազ­ մում են հետեւյալ հավասարումը.
(+ 1) . 2 + x . 2 + (­ 2) . 7 = 0

2 + 2x ­ 14 = 0,
2x = 14 ­ -2

2x = 12,

x = 6:
Հետեւաբար, քրոմի օքսիդացման աստիճանն այդ միացությունում հավասար է +6­ի.
K2+1Cr2+6O7­2

 

Դեկտեմբերի 9-13

1.Ի՞նչ բաղադրություն ունեն թթուները։
2.Ինչպե՞ս կարող եք համոզվել, որ տվյալ նյութը թթու է։

3.Ինչպե՞ս պետք է վարվել թթուների հետ։

5.

FC52F84B-265C-41B8-B446-781855B46C90

6.Առանձնացրու օքսիդները և թթուները,նշելով տարրերի օքսիդացման աստիճանները:

HNO3, N2O5,Cl2, H2SiO3,SiO2 ,O2, Cl2, SiC, I2, Ne,  ,KCl,F2,N,BaO, P2O5, CO2
H3PO4, NaNO3

Աղեր
Աղերը բարդ նյութեր են, որոնք կազմված են մե­ տաղների ատոմներից եւ թթվային մնացորդներից։

Աղ անվանումը նշանակում է փխրուն մարմիններ, որոնք լուծվում են ջրում և այն մնում է թափանցիկ, դրանք չեն այրվում, եթե ջրում ենթարկվում են կրակի ազդեցությանը։
Աղերն անվանելիս տալիս են նրա բաղադրության մեջ մտնող մետաղի եւ թթվային մնացորդի անունը։ Օրինակ՝
NaCl — նատրիումի քլորիդ,
KNO3 — կալիումի նիտրատ,
CaSO4 — կալցիումի սուլֆատ։
Բոլոր աղերը պինդ նյութեր են, որոնց մի մասը
լուծվում է ջրում։ Դրանք բնության մեջ ամենատա- րածված անօրգանական նյութերն են:
Աղերը լայն կիրառություն ունեն կենցաղում:
Կերակրի աղը կամ նատրիումի քլորիդը անփոխա- րինելի է սննդի մեջ:
Նատրիումի կարբոնատը (Na2CO3) բոլորիս ծանոթ լվացքի սոդան է, որն օգտագործվում է նաեւ ապակու, օճառի արտադրության մեջ:

Առաջադրանք.

Հետեւյալ նյութերից առանձնացրե՛ք աղերը. CaO, MgSO4, NaCl, HNO3, KOH, H2SO4, Na2SO4։

Հիմքեր

Հիմքեր, քիմիական նյութեր, որոնք թթուների հետ առաջացնում են աղեր։ Մեծ մասամբ մետաղներիհիդրօքսիդներ են։ Ջրում դիսոցվելիս առաջացնում են հիդրօքսիլ իոններ՝ OH։ Ըստ դիսոցման աստիճանի մեծության լինում են ուժեղ, միջին և թույլ հիմքեր։ Ուժեղ հիմքեր են ալկալինները։ Չհանգած կիրը, միանա լով ջրին, առաջանում է մեկ այլ նյութ՝ հանգած կիր (Ca(OH)2), որին քիմիայում անվանում են կալցիումի հիդրօքսիդ: Կալցիումի հիդրօքսիդը բաղկացած է կալցիումից եւ OH խմբից: OH խումբն անվանում են հիդրօքսիլ խումբ:
Կան նաեւ այլ մետաղների հիդրօքսիդներ՝ հիմքեր, օրինակ՝ NaOH, KOH, Mg(OH)2, Al(OH)3։
Հիմքերն անվանվում են՝ համապատասխան մետաղի անվանն ավելացնելով հիդրօքսիդ բառը: Օրինակ՝ նատրիումի հիդրօքսիդ՝ NaOH, կալիումի հիդրօքսիդ՝ KOH, մագնեզիումի հիդրօքսիդ՝ Mg(OH)2 եւ այլն։ Ինչ- պես տեսնում եք, հիմքերի բաղադրության մեջ կարող է լինել ինչպես մեկ, այնպես էլ մեկից ավելի հիդրօքսիլ խումբ:
Այն բարդ նյութերը, որոնք կազմված են մետաղի ատոմներից եւ հիդրօքսիլ խմբից, անվանում են հիմ­ քեր կամ հիդրօքսիդներ։
Հիմքերը լինում են ջրում լուծվող եւ չլուծվող։ Ջրում լուծելի հիմքերն անվանում են ալկալիներ։
Դիտարկենք որոշ հիմքերի հատկություններ։
Նատրիումի հիդրօքսիդը (NaOH) սպիտակ, պինդ նյութ է, օդում խոնավանում է, ջրում լավ լուծվում է՝ անջատելով ջերմություն։ Դրա լուծույթը քայքայում է մաշկը, թուղթը, հյուսվածքները, որի պատճառով ստացել է կծու նատրիում անվանումը։ NaOH–ի հետ հարկավոր է շատ զգույշ վարվել։ Մաշկի վրա ընկնելիս առաջացնում է երկար ժամանակ չապաքինվող վեր- քեր։ Կիրառվում է ներկանյութերի, ապակու եւ օճառի արտադրությունում։ Գրեթե նույն հատկությունն ունի նաեւ կալիումի հիդրօքսիդը՝ KOH–ը։
Նատրիումի հիդրօքսիդ (NaOH)
Անգույն ֆենոլֆտալեինը նատրիումի հիդրօքսիդի (NaOH) լուծույթում ստանում է մորու վառ գույն:

 

 

 

 

Դեկտեմբեր 2-6

Ստուգե՛ք ձեր գիտելիքները

1**Հետևյալ նյութերից առանձնացրեք օքսիդները ,նշեք յուրաքանչյուրի անվանումը. HNO3, Na2O, Ca(OH)2, AgNO3, BaO, HCl, CO2, Al2O3, NaHCO3, Fe(OH)2, K2SiO3, NaCl, H2SO4, MgO, NaOH, H3PO4, SO3, CaCl2, CuSO4, Al(OH)3.
1. Ո՞ր նյութերն են կոչվում օքսիդներ։
2. Ո՞րն է օքսիդացման ռեակցիան։
3. Ի՞նչ կիրառություն ունեն ձեզ ծանոթ օքսիդները։
Առաջադրանք
1. Առանձնացրե՛ք եւ առանձին սյունակներով գրե՛ք մետաղների եւ ոչմետաղ­ ների օքսիդները. H2O, Na2O, CO, CaO, Al2O3, N2O5, Fe2O3, CO2, MgO, SO2, SiO2:
2. Գրե՛ք մետաղների եւ ոչմետաղների 5 -ական օքսիդներ։

Դասարանական
Թթուներ
Բնության մեջ կան շատ թթուներ, օրինակ՝ կիտրո- նաթթու (կիտրոնի բաղադրության մեջ), խնձորաթթու (խնձորի մեջ), կաթնաթթու (թթված կաթի բաղադ- րության մեջ), քացախաթթու (առաջանում է խաղո- ղը թթվեցնելիս)։ Թթուներ կան նաեւ կենդանիների օրգանիզմերում. այսպես՝ մկանների աշխատանքի ժամանակ գոյանում է կաթնաթթու, ստամոքսահյութի բաղադրությունում առկա է աղաթթու եւ այլն։
Բնության մեջ հանդիպող թթուներից բացի՝ կան նաեւ քիմիական գործարաններում, լաբորատորիանե- րում ստացվող թթուներ։ Դրանցից են աղաթթուն (HCl), ծծմբական թթուն (H2SO4), ազոտական թթուն (HNO3), ֆոսֆորական թթուն (H3PO4)։
Ինչպես տեսնում եք, թթուների բաղադրությու- նում առկա է ջրածինը (H)։ Թթուներում կան նաեւ այլ բաղադրատարրեր, օրինակ՝ HCl–ումÁ Cl–ը, H2SO4–ումÁ SO4–ը,, HNO3–ումÁ NO3–ը,, H3PO4–ումÁ PO4–ը, որոնց ան- վանում են թթվային մացորդներ։
Այսպիսով՝ թթուները բարդ նյութեր են, որոնք կազմված են ջրածնից եւ թթվային մնացորդներից։
Ծծմբական թթուն (H2SO4) յուղանման, մածուցիկ, անհոտ նյութ է, ջրի հետ խառնելիս անջատվում է մեծ քանակությամբ ջերմություն։ Ուստի ծծմբական թթուն նոսրացնելիս հարկավոր է թթուն բարակ շիթով լցնել ջրի վրա եւ խառնել։ Հակառակը՝ ծծմբական թթվի վրա ջուր լցնելը, շատ վտանգավոր է։ Ջուրը կարող է եռալ, եւ թթվի կաթիլները կցայտեն լցնողի դեմքին։Ծծմբական թթվով են լցված ավտոմեքենաների կուտակիչները։
Աղաթթուն (HCl) սուր հոտով, անգույն հեղուկ է, շատ ուժեղ կլանում է ջրային գոլորշիները, եւ բաց անո- թով աղաթթվի վրա կարծես գոյանում է «մառախուղ»։ Դրա համար ասում են՝ աղաթթուն օդում «ծխում» է։ Այն կիրառվում է լաբորատոր պայմաններում ջրածին եւ քլոր ստանալու համար։
Ֆոսֆորական թթուն (H3PO4) անգույն, պինդ, բյու- րեղային նյութ է, լավ է լուծվում ջրում։ Կիրառվում է ֆոսֆորական պարարտանյութերի ստացման համար։
Ազոտական թթուն (HNO3) անգույն, սուր գրգռիչ հոտով հեղուկ է, օդում ծխում է։ Կիրառվում է ազոտա- կան պարարտանյութերի, ներկանյութերի, պայթուցիկ նյութերի արտադրությունում։
Իսկ ինչպե՞ս կարելի է պարզել, որ տվալ նյութը թթու է։ Դրա համար կան հատուկ նյութեր, որոնք կոչ- վում են հայտանյութեր (ինդիկատոր)։ Դրանք փոխում են իրենց գույնը թթուների միջավայրում։ Հաճախ կի- րառվող հայտանյութերից է լակմուսը, որի մանուշա- կագույն ջրային լուծույթը թթվի ազդեցությունից դառ- նում է կարմիր։
Բոլոր թթուներին բնորոշ են հետեւյալ ընդհանուր հատկությունները.
1. Թթուներն ունեն թթու համ։ Դա հայտնի է բնա-կան թթուների օրինակով՝ խակ խնձոր ուտելիս, նոսր քացախը համտեսելիս։
2. Թթուների լուծույթներում հայտանյութը փո­ խում է իր գույնը. մանուշակագույն լակմուսը դառ­ նում է կարմիր։
Թթուները ուտիչ հատկություն ունեն։ Դրանք քայքայում են մաշկը, հյուսվածքները՝ առաջացնելով քի- միական այրվածք։ Ուստի թթուների հետ հարկավոր է շատ զգույշ վարվել։ Եթե թթուն թափվել է մաշկի վրա, այն հարկավոր է շտապ լվանալ առատ ջրով, այնու- հետեւ մշակել սննդի սոդայով։

Հարցեր
1. Ի՞նչ թթուներ կան բնության մեջ։
2. Ի՞նչ բաղադրություն ունեն թթուները։
3. Ինչպե՞ս կարող եք համոզվել, որ տվյալ նյութը թթու է։

4. Ինչպե՞ս պետք է վարվել թթուների հետ։

5.

FC52F84B-265C-41B8-B446-781855B46C90

 

 

 

Նոյեմբերի 25-29

1….Բնութագրել  հետևյալ     Mn,O,S  տարրի  ատոմը   ըստ  հետևյալ  սխեմայի՝ 

Ват

1.  քիմիական  տարրի  նշանը`…
2. կարգաթիվը, միջուկի  լիցքը…
3.  ատոմի  բաղադրությունը (պրոտոնների, նեյտրոնների, էլեկտրոնների  թիվը)
4. պարբերության  համարը Продолжить чтение «Նոյեմբերի 25-29»

Նոյեմբերի 11-15

Գրել նյութերը`

NaHCO3,  CH3COOH , C2H5OH, 

`C6H12O6,   C12H22O11,   J2,      CaCO3,   , Ca(OH)2

տեղադրել աղյուսակում, 

 Պարզ նյութեր  Բարդ նյութեր

բնութագրեք  ըստ հետևյալ սխեմայի                             

ա) նյութի անվանումը,                                                                                                                    

բ)  նյութի որակական բաղադրությունը. ո՞ր տարրերի ատոմներից է կազմված տվյալ նյութը,                                                                                                                                         

գ)  նյութի քանակական բաղադրությունը,քա՞նի ատոմ  ամեն տարրից մտնում է նյութի մոլեկուլի  կազմի մեջ      

6. Ո՞ր  շարքում են  գրված  միայն  բարդ  նյութերի  բանաձևեր.

    1)   Al, HCl,  Cu, Na2SO4                                                 3)  H2O, N2, O3,  Ni, S8

   2)   AgBr, H2, CaCO3, P4                                                 4)  NaOH, CO2, NH3, CuSO4

Ո՞ր  շարքում  է գրված  ֆոսֆոր,  թթվածին,  ածխածին, երկաթ  և  ազոտ   քիմիական    տարրերի նշանները.

    1)  F, C, P, Si, Na
    2)  O, C, Li, K, Ba
    3)  P, O, C, Fe, N
    4)  K, Na, P, Fe, C

.Համապատասխանեցրեք նյութի  հատկությունները  և  անվանումը.   

                                             Հատկությունները             Անվանումը
  աբնորոշ  հոտով   թափանցիկ  հեղուկ

    բջրում  լավ  լուծվող  պինդ  նյութ

     գմետաղական  փայլով  պինդ  գունավոր  նյութ

     դջրում  քիչ  լուծվող  անհոտ, անհամ  գազ

    1) կավիճ        2) սախարոզ

   3) քացախաթթու

   4) թթվածին

   5)  քլոր

   6)  յոդ

Նոյեմբեր 4-8

1.Լրացրե´ք բաց թողնված քիմիական նշանները.
ա) Ar(…) = 1  գ)    Ar(… ) = 12
բ) Ar(… ) = 16       դ) Ar(… ) = 14
2. Հաշվե´ք ածխաթթու գազի (CO2), ծծմբային
գազի (SO2), ջրի (H2O) և ազոտի (II) օքսիդի(NO) ,H2SO4,  KMn04 հարաբերական մոլեկուլային զանգվածները (Mr):
3. Ընտրե´ք ճիշտ պատասխանը:
CH4-ի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածն է`
ա) 16 գ) 24
բ) 20 դ) 28

4.Գործնական աշխատանք`Հաշվարկներ ըստ քիմիական բանաձևերի:       

Տվյալ նյութերը`

NaHCO3,  CH3COOH , C2H5OH, 5.

`C6H12O6,   C12H22O11,   J2,      CaCO3,   , Ca(OH)2

տեղադրել աղյուսակում, 

 Պարզ նյութեր  Բարդ նյութեր

բնութագրեք հետևյալ սխեմայի                             

ա) նյութի անվանումը,                                                                                                                    

բ)  նյութի որակական բաղադրությունը. ո՞ր տարրերի ատոմներից է կազմված տվյալ նյութը,                                                                                                                                         

գ)  նյութի քանակական բաղադրությունը,քա՞նի ատոմ  ամեն տարրից մտնում է նյութի մոլեկուլի  կազմի մեջ      

Դասարանական

Բարդ նյութում քիմիական տարրերի զանգվածային բաժինների հաշվումը

Տարրի զանգվածային բաժինը նշանակվում է հունարեն ω (օմեգա) տառով: Այն ցույց է տալիս, թե տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածի եւ ինդեքսի արտադրյալը տվյալ նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածի որ մասն է կազմում: Տարրի զանգվածային բաժինն արտահայտվում է թվի մասով կամ շատ հաճախ տոկոսներով:
Այստեղից երեւում է, որ բարդ նյութում քիմիա­ կան տարրի զանգվածային բաժինը պետք է գտնել նրա զանգվածի եւ տվյալ նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածի հարաբերությունից: Հաշ­ վի առնելով դա եւ տարրի զանգվածային բաժինը նշանակելով ω տառով՝ զանգվածային բաժիննե­ րի հաշվարկը կատարում են՝ օգտվելով հետեւյալ բանաձեւից.
ω = χ . Ar(∋) /Mr* 100%
որտեղ ω­ն տարրի զանգվածային բաժինն է միացության մեջ, χ­ը՝ տարրի ինդեքսը, Ar(∋)­ը՝ տվյալ տարրի հարաբերական ատոմային, իսկ Mr­ը տվյալ նյութի հարաբերական մոլեկուլային զանգվածներն են.

 

 

Հոկտեմբերի 21-25 Քիմիա 8

Քիմիայի հիմնական հասկացությունները
1.Ստորև ներկայացվածներից ո՞ր պարզ նյութն է սովորական պայմաններում գտնվում հեղուկ  ագրեգատային վիճակում.
վոլֆրամ, կապար, սնդիկ

Продолжить чтение «Հոկտեմբերի 21-25 Քիմիա 8»